اگر تا به حال هنگام رانندگی یا حتی در حالت درجا متوجه صدای چق چق موتور شدهاید، احتمالاً این سوال برایتان پیش آمده که آیا این صدا طبیعی است یا نشانه یک ایراد جدی؟
صدای چقچق موتور خودرو معمولاً بیدلیل ایجاد نمیشود. موتور یک مجموعه هماهنگ از قطعات مکانیکی و احتراقی است؛ وقتی یکی از این قطعات از تنظیم خارج شود، اولین هشدار، تغییر در صداست. گاهی این صدا بیخطر است، اما در برخی موارد میتواند پیشدرآمد یک آسیب پرهزینه باشد.
در این مقاله، تمام حالتهای رایج شنیده شدن صدای چقچق یا صدای تق تق موتور را بررسی میکنیم؛ از حالت درجا گرفته تا شتاب، سربالایی و بعد از روشن شدن خودرو.
صدای چق چق موتور چیست و از کجا تولید میشود؟
قبل از اینکه وارد جزئیات شویم، باید بدانیم این صدا دقیقاً به چه معناست.
صدای چقچق معمولاً به یکی از این دو دسته مربوط میشود:
-
احتراق غیرطبیعی داخل سیلندر (ناک یا ضربه احتراقی)
-
برخورد یا لقی قطعات مکانیکی مانند سوپاپ، یاتاقان یا انگشتیها
تشخیص اینکه صدا از بخش احتراق است یا مکانیک، نیاز به تجربه شنیداری دارد. یک تعمیرکار باتجربه معمولاً از روی ریتم و شدت صدا میتواند منشأ آن را حدس بزند.
صدای چق چق موتور در حالت درجا
وقتی خودرو در حالت درجا کار میکند و صدای چقچق شنیده میشود، معمولاً موضوع به یکی از موارد زیر مربوط است:
1. لقی سوپاپها
اگر فیلر سوپاپ تنظیم نباشد، صدای ضربهای منظم در دور آرام شنیده میشود.
2. کمبود روغن یا افت فشار روغن
روغن موتور نقش حیاتی در روانکاری دارد. اگر سطح روغن پایین باشد یا پمپ روغن ضعیف عمل کند، صدای تق تق موتور در دور پایین بیشتر شنیده میشود.
3. خرابی تایپیت هیدرولیکی
در برخی خودروها، تایپیتها بهصورت هیدرولیکی کار میکنند و در صورت هوا گرفتن یا خرابی، در حالت درجا صدای چقچق ایجاد میکنند.
در این حالت، اگر با افزایش دور موتور صدا کمتر شود، احتمال مشکل در سیستم سوپاپ بیشتر است.
صدای چقچق موتور در سربالایی
در سربالایی، موتور تحت فشار قرار میگیرد. اگر صدای چق چق موتور خودرو در این حالت بیشتر شود، معمولاً پای احتراق در میان است.
شایعترین علت: ناک زدن موتور
ناک زمانی اتفاق میافتد که مخلوط سوخت و هوا قبل از جرقه شمع بهصورت ناگهانی منفجر شود. این پدیده ضربهای شبیه چقچق ایجاد میکند.
دلایل ناک زدن:
-
استفاده از بنزین با عدد اکتان پایین
-
رسوب کربن در محفظه احتراق
-
خرابی سنسور ضربه (Knock Sensor)
-
تنظیم نبودن زمان جرقه
در این شرایط، ادامه رانندگی میتواند به پیستون و سوپاپها آسیب بزند.
صدای چقچق موتور هنگام شتاب
اگر هنگام فشردن پدال گاز و افزایش شتاب، صدای تق تق موتور به گوش برسد، احتمالاً یکی از موارد زیر مطرح است:
1. احتراق ناقص یا پیشاحتراق
مشکل در شمع، وایر یا کویل میتواند باعث احتراق نامنظم شود.
2. خرابی یاتاقان
صدای یاتاقان معمولاً با افزایش دور موتور شدیدتر میشود و ریتم آن با دور موتور هماهنگ است.
این مورد جدی است و در صورت بیتوجهی میتواند منجر به یاتاقان زدن کامل شود.
صدای چقچق موتور بعد از روشن شدن
یکی از رایجترین مراجعات به تعمیرگاه مربوط به صدایی است که فقط چند ثانیه بعد از استارت سرد شنیده میشود.
در بیشتر موارد، این صدا ناشی از:
-
تخلیه روغن از سرسیلندر در زمان خاموش بودن
-
عملکرد دیرهنگام تایپیت هیدرولیکی
-
ویسکوزیته نامناسب روغن موتور
اگر صدا بعد از گرم شدن قطع شود، معمولاً جای نگرانی جدی نیست. اما اگر ادامهدار باشد، باید بررسی دقیق انجام شود.
صدای چقچق موتور هنگام گاز دادن
در این حالت، تغییر فشار روی موتور باعث برجستهتر شدن صدا میشود.
دلایل احتمالی میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
خرابی دسته موتور
-
شل بودن زنجیر تایم یا تسمه تایم
-
احتراق نامناسب
گاهی صدا از بیرون موتور به گوش میرسد، اما منشأ آن داخل موتور نیست؛ برای مثال شل بودن قابها یا قطعات جانبی هم میتواند صدای مشابه ایجاد کند.
صدای چقچق موتور در حرکت
اگر در حرکت عادی و بدون فشار خاص، صدای چقچق شنیده شود، باید سیستم انتقال نیرو هم بررسی شود.
گاهی صدا از گیربکس، پلوس یا حتی دیفرانسیل است اما راننده آن را به موتور نسبت میدهد.
در این موارد تست رانندگی همراه با مکانیک ضروری است.
اگر صدا از سیستم انتقال نیرو یا بخشهای وابسته مانند فرمان یا جعبهفرمان باشد، بررسی دقیق ساختار و نشانههای خرابی جعبه فرمان میتواند به تشخیص سریعتر کمک کند.
چه زمانی صدای موتور خطرناک است؟
اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، خودرو را جدی بررسی کنید:
-
صدا با افزایش دور موتور شدیدتر میشود
-
همراه با افت قدرت است
-
چراغ چک روشن شده
-
لرزش غیرعادی وجود دارد
بیتوجهی به صدای غیرعادی موتور میتواند هزینه تعمیر را چند برابر کند.
تجربه تعمیرگاهی؛ اشتباه رایج رانندگان
در بسیاری از مراجعات، راننده تصور میکند مشکل از کیفیت بنزین است، در حالی که ریشه مشکل تنظیم نبودن موتور یا سرویس نشدن بهموقع است.
تعویض دیرهنگام روغن، استفاده از شمع نامناسب و بیتوجهی به سرویس دورهای از دلایل اصلی بروز صدای موتور هستند.
در تعمیرگاههایی که تخصصی روی برند خاصی کار میکنند، تشخیص دقیقتر انجام میشود. برای مثال در خودروهای رنو، تنظیم دقیق تایمینگ و سلامت سنسورها نقش مهمی در جلوگیری از ناک و صدای چقچق دارد. مراکزی مانند تعمیرگاه تخصصی رنوپایتخت با تجربه کار روی مدلهای مختلف رنو، معمولاً سریعتر منشأ صدا را تشخیص میدهند.
جدول خلاصه حالتهای مختلف صدای چقچق موتور
| حالت شنیده شدن صدا | علتهای احتمالی | میزان خطر | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| صدای چق چق موتور در حالت درجا | لقی سوپاپ، خرابی تایپیت، کمبود روغن، افت فشار روغن | کم تا متوسط | بررسی سطح و کیفیت روغن، تنظیم فیلر سوپاپ، تست فشار روغن |
| صدای چقچق موتور در سربالایی | ناک زدن موتور، بنزین با اکتان پایین، خرابی سنسور ضربه | متوسط تا زیاد | استفاده از سوخت مناسب، بررسی سنسور ناک، تست دیاگ |
| صدای چقچق موتور هنگام شتاب | احتراق ناقص، خرابی شمع یا کویل، مشکل یاتاقان | زیاد | بررسی سیستم جرقهزنی، تست کمپرس، مراجعه فوری در صورت تداوم صدا |
| صدای چقچق موتور بعد از روشن شدن (استارت سرد) | دیر رسیدن روغن به سرسیلندر، تایپیت هیدرولیکی، روغن نامناسب | معمولاً کم | بررسی نوع روغن، تعویض روغن در صورت نیاز، کنترل در صورت ادامهدار بودن |
| صدای چقچق موتور هنگام گاز دادن | شل بودن زنجیر تایم، خرابی دسته موتور، احتراق نامناسب | متوسط | بررسی تایمینگ موتور، بازدید دسته موتور |
| صدای چقچق موتور در حرکت عادی | مشکل در سیستم انتقال نیرو، یاتاقان، قطعات جانبی شل | متوسط تا زیاد | تست رانندگی با مکانیک، بررسی گیربکس و پلوس |
راهکارهای پیشگیری از صدای چق چق موتور خودرو
-
استفاده از روغن موتور با ویسکوزیته استاندارد
-
تعویض منظم شمع و فیلتر هوا
-
استفاده از سوخت با کیفیت مناسب
-
بررسی دورهای سیستم تایمینگ
-
سرویس دورهای طبق دفترچه خودرو
پیشگیری همیشه کمهزینهتر از تعمیر است.
جمعبندی
صدای چق چق موتور میتواند از یک تنظیم ساده سوپاپ تا مشکل جدی یاتاقان متغیر باشد. مهم این است که صدا را نادیده نگیرید و با مشاهده علائم همراه، بررسی تخصصی انجام دهید.
اگر صدا فقط در استارت سرد شنیده میشود و سریع قطع میشود، احتمالاً مسئله جدی نیست. اما اگر در سربالایی، شتاب یا حرکت مداوم ادامه دارد، بهتر است خودرو توسط مکانیک باتجربه بررسی شود.
موتور قبل از خرابی کامل هشدار میدهد؛ هنر راننده این است که آن هشدار را بشنود.