سیستم فرمان یکی از حیاتیترین بخشهای هر خودرو است؛ چراکه کنترل مستقیم جهت حرکت را در اختیار راننده قرار میدهد. در این میان، شناخت دقیق اجزای جعبه فرمان نهتنها به درک بهتر عملکرد خودرو کمک میکند، بلکه در زمان عیبیابی و جلوگیری از هزینههای سنگین تعمیر نیز بسیار مؤثر است.
در این مقاله تخصصی از رنوپایتخت، تمام قطعات اصلی جعبه فرمان، وظیفه هر بخش، علائم خرابی و نکات مهم نگهداری را بهصورت تخصصی و قابلفهم بررسی میکنیم.
جعبه فرمان چیست و چه نقشی در خودرو دارد؟
جعبه فرمان (Steering Gearbox) قطعهای مکانیکی یا هیدرولیکی است که حرکت چرخشی فرمان را به حرکت خطی تبدیل میکند تا چرخهای جلو به سمت دلخواه راننده بچرخند.
این قطعه در واقع واسطهای بین غربیلک فرمان و سیستم تعلیق است و کوچکترین نقص در عملکرد آن میتواند باعث کاهش دقت فرمانپذیری، لرزش یا حتی انحراف خودرو شود.
اجزای جعبه فرمان و وظیفه هر قطعه
در ادامه، مهمترین اجزای جعبه فرمان را بررسی میکنیم:
1️⃣ پوسته یا بدنه جعبه فرمان
پوسته جعبه فرمان محفظهای فلزی و مقاوم است که تمام قطعات داخلی را در خود جای میدهد. این بخش باید در برابر فشار، ضربه و تغییرات دمایی مقاومت بالایی داشته باشد.
وظیفه اصلی آن محافظت از قطعات داخلی و جلوگیری از ورود گردوغبار و آلودگی به سیستم است.
2️⃣ شفت ورودی (میل فرمان)
شفت ورودی نیروی چرخشی ایجادشده توسط راننده را از فرمان دریافت میکند و به مکانیزم داخلی جعبه فرمان منتقل مینماید.
هرگونه لقی یا خرابی در این قطعه میتواند باعث ایجاد خلاصی در فرمان و کاهش دقت کنترل خودرو شود.
3️⃣ پینیون (چرخدنده کوچک)
پینیون یک چرخدنده کوچک است که روی شفت ورودی قرار دارد و با دنده شانهای درگیر میشود.
این قطعه نقش تبدیل حرکت چرخشی به حرکت خطی را بر عهده دارد و یکی از مهمترین اجزای جعبه فرمان در سیستم رک و پینیون محسوب میشود.
4️⃣ رک (دنده شانهای)
رک یا دنده شانهای، قطعهای خطی با دندانههای منظم است که با پینیون درگیر میشود.
با چرخاندن فرمان، پینیون حرکت کرده و رک را به چپ یا راست میبرد؛ همین حرکت باعث چرخش چرخهای جلو میشود.
5️⃣ سیبکها (Tie Rod Ends)
سیبکها قطعات رابط بین رک و چرخها هستند و اجازه میدهند حرکت خطی رک به چرخها منتقل شود.
خرابی سیبکها معمولاً با صدای تقتق هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از دستاندازها همراه است.
6️⃣ بوشها و بلبرینگها
این قطعات وظیفه کاهش اصطکاک و روانسازی حرکت داخلی جعبه فرمان را دارند.
فرسودگی بوشها میتواند باعث سفت شدن فرمان یا ایجاد صداهای غیرعادی شود.
7️⃣ سیستم هیدرولیک (در خودروهای هیدرولیکی)
در خودروهایی که از فرمان هیدرولیکی استفاده میکنند، قطعات زیر نیز بخشی از اجزای جعبه فرمان محسوب میشوند:
-
پمپ هیدرولیک
-
روغن هیدرولیک
-
شیر کنترل
-
پیستون کمکی
این سیستم با استفاده از فشار روغن، نیروی لازم برای چرخاندن فرمان را کاهش میدهد و رانندگی را نرمتر میکند.
8️⃣ موتور برقی (در فرمان برقی EPS)
در خودروهای مدرن که از فرمان برقی استفاده میکنند، یک موتور الکتریکی به سیستم اضافه میشود.
این موتور بر اساس سرعت خودرو و میزان چرخش فرمان، نیروی کمکی را تنظیم میکند و مصرف سوخت را نسبت به سیستم هیدرولیک کاهش میدهد.
علائم خرابی اجزای جعبه فرمان
شناخت علائم خرابی جعبه فرمان باعث میشود قبل از آسیب جدی اقدام به تعمیر کنید. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
-
سفت شدن فرمان
-
لرزش فرمان هنگام حرکت
-
نشت روغن هیدرولیک
-
صدای تقتق یا ساییدگی
-
خلاصی بیش از حد فرمان
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه سریع به تعمیرگاه تخصصی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، در مجموعه تعمیرگاه رنو پایتخت عیبیابی سیستم فرمان با دستگاههای تخصصی انجام میشود تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
تفاوت اجزای جعبه فرمان هیدرولیکی و برقی
| نوع سیستم | ویژگیها |
|---|---|
| فرمان هیدرولیکی | استفاده از روغن و پمپ هیدرولیک، ساختار مکانیکیتر، نیاز به نگهداری بیشتر |
| فرمان برقی (EPS) | استفاده از موتور الکتریکی، مصرف انرژی کمتر، عملکرد هوشمندتر |
چرا شناخت اجزای جعبه فرمان اهمیت دارد؟
آگاهی از عملکرد قطعات باعث میشود:
-
هزینههای تعمیر غیرضروری کاهش یابد
-
خرابیهای کوچک قبل از تبدیل شدن به مشکل جدی شناسایی شوند
-
ایمنی رانندگی افزایش یابد
-
طول عمر قطعات بیشتر شود
سیستم فرمان مستقیماً با ایمنی سرنشینان در ارتباط است، بنابراین بیتوجهی به علائم خرابی میتواند خطرناک باشد.
جمعبندی
اجزای جعبه فرمان شامل قطعاتی مانند شفت ورودی، پینیون، رک، سیبکها، بوشها و در مدلهای پیشرفتهتر سیستم هیدرولیک یا موتور برقی است. هر یک از این قطعات وظیفه مشخصی در انتقال و تقویت نیروی فرمان دارند.
در صورت بروز هرگونه اختلال در عملکرد فرمان، بهتر است خودرو در یک مرکز تخصصی بررسی شود تا از آسیبهای پرهزینهتر جلوگیری گردد.